Trong “Nam Trung Tạp ngâm 南中雜吟” của cụ Nguyễn Du 阮攸, ghi lại tất cả những bài thơ mà ông đã làm trong thời gian “Làm quan ở kinh đô Huế” (1805-1808). Sau đây là chùm thơ “Hái Sen” nổi tiếng của ông đã được trích làm những bài học thuộc lòng trong văn thơ cổ lớp 11 của chương trình THPT. Kính mời các bạn cùng đọc và thưởng thức hệ thống 5 bài thơ “MỘNG ĐẮC THÁI LIÊN 夢得採蓮 Mơ Được Hái Sen” của Nguyễn Du sau đây :

                 其一                    Kỳ nhất

             緊束蛺蝶裙     Khẩn thúc kiệp điệp quần

             採蓮棹小艇     Thái liên trạo tiểu đĩnh

             湖水何浺瀜     Hồ thủy hà xung dung

             水中有人影     Thủy trung hữu nhân ảnh

                 其二                   Kỳ nhị

             採採西湖蓮     Thái thái Tây Hồ liên

             花實俱上船     Hoa thực câu thướng thuyền

             花以贈所畏     Hoa dĩ tặng sở úy

             實以贈所憐     Thực dĩ tặng sở liên

                 其三                  Kỳ tam

             今晨去採蓮     Kim thần khứ thái liên

             乃約東鄰女     Nãi ước đông lân nữ

             不知來不知     Bất tri lai bất tri

             隔花聞笑語     Cách hoa văn tiếu ngữ

                 其四                  Kỳ tứ

             共知憐蓮花     Cộng tri liên liên hoa

             誰者憐蓮幹     Thùy giả liên liên cán

             其中有真絲     Kì trung hữu chân ti

             牽連不可斷     Khiên liên bất khả đoạn

                 其五                  Kỳ ngũ

             蓮葉何青青     Liên diệp hà thanh thanh

             蓮花嬌盈盈     Liên hoa kiều doanh doanh

             採之勿傷藕     Thái chi vật thương ngẫu

             明年不復生     Minh niên bất phục sanh

             

* Chú thích :

    – Khẩn Thúc 緊束 : KHẨN là chặt; THÚC là buộc. KHẨN THÚC là buộc cho chặt.

    – Kiệp Điệp Quần 蛺蝶裙 : là Quần (váy) có thêu hình bươm bướm bay. Có xuất xứ từ bài thơ “Học Thư 學書”(Học viết thư pháp) của Dương Duy Trinh 楊維楨 đời Nguyên 元 như sau :

             歌徹陽春酒半醺,     Ca triệt dương xuân tửu bán huân,

             玉尖搦管蘸香雲。    Ngọc tiêm nhược quản trám hương vân.

             新詞未上鴛鴦扇,     Tân từ vị thướng uyên ương phiến,

             醉墨先污蛺蝶裙。    Túy mặc tiên ô Kiệp Điệp Quần !

    Có nghĩa :

                    Hát hết Dương xuân nửa tỉnh say,

    – Trạo 棹 : Danh từ là Cây dằm, cây chèo; Động từ là Bơi, Chèo, Chống.

    – Xung dung 浺瀜 : Chỉ thế nước rộng và sâu; là Lai láng, là mênh mông.

    – Thái 採 : là Hái. Hai chữ THÁI đi liền nhau THÁI THÁI 採採 có nghĩa Hái rồi lại hái, hái không ngừng tay, hái lia hái lịa…

    – Hoa Thực 花實 : HOA là Bông; THỰC là Trái. Trong bài thơ chỉ Hoa sen và Gương sen.

    – Sở 所 : là Phiếm chỉ Đại từ có nghĩa : Cái mà…; Người mà… như trong bài thơ : SỞ UÝ 所畏 là Người mà ta kính sợ; SỞ LIÊN 所憐 là Người mà ta thương xót.

    – Kim Thần 今晨 : KIM là Hôm nay; THẦN là Buổi sáng. KIM THẦN là Sáng nay.

    – Đông Lân Nữ 東鄰女 : Theo sách LỄ KÝ xưa 《禮記》中有記載 có ghi rằng :「Chủ nhân tựu Đông giai, Khách nhân tựu Tây giai 主人就東階，客人就西階」Có nghĩa : Chủ nhân thì ngồi ở thềm phía đông, còn người làm khách thì ngồi ở thềm phía Tây. Sau dùng rộng ra, gọi ĐÔNG GIA 東家 là Nhà chủ, nhà làm Cái. ĐÔNG LÂN 東鄰 là gọi một cách tôn trọng người hàng xóm là “Ông chủ mé Đông”; Nên ĐÔNG LÂN NỮ 東鄰女 là cô gái xóm đông, là “Cô Hàng xóm” như trong bài thơ “Năm Qua” của thi sĩ J. Leiba thời Tiền chiến :

                  Duyên mình hờ hững hộ duyên ai,

    – Lân 鄰 : có Bộ ẤP 阝là thôn xóm đứng bên phải, nên có nghĩa là Hàng xóm. Như ĐÔNG LÂN 東鄰 là Xóm Đông; LÂN LÝ 鄰里 là Làng xóm, như Kim Trọng nói với Thúy Kiều :

                       Chàng rằng LÂN LÝ ra vào,

    – Lân 憐 : có Bộ TÂM 忄là lòng dạ đứng bên trái, nên có nghĩa là Thương. Như KHẢ LÂN 可憐 là Đáng thương; LÂN TUẤT 憐恤 là Thương xót, như cụ Nguyễn Du đã viết khi gia đình Thúy Kiều gặp nạn, lúc “Đầu trâu mặt ngựa ào ào như sôi“, thì :

                       Hạ từ van lạy suốt ngày,

    – Cán 幹 : là Thân, là Cọng (sen).

    – Khiên Liên 牽連 : KHIÊN là Dẫn, dắt; LIÊN là Liền nhau; Nên KHIÊN LIÊN là nắm níu, là Dây dưa, là Vướng mắc.

    – Doanh Doanh 盈盈 : là Đầy đặn, nhởn nhơ, tả cái dáng vẻ yêu kiều dễ thương của các cô gái; Trong bài thơ chỉ hoa sen tươi đẹp đáng yêu.